Қысқы шиналар: қалай таңдап, қателеспеуге болады?

Температура тұрақты негізде +7°C дейін төмендеген кезде машинаның шиналарын ауыстыру керек. Біздің ендіктерімізде қыс суық мезгілде өзін барлық даңқымен көрсете алады: -20°C дейін аяз, қатты еру, мұзбен қар және батпақ. Бұл ауа-райы циклінде қысқы шиналар қауіпсіздік кепіліне айналады. 

Сіз OLX-та қысқы автокөлік шиналарын сатып ала аласыз. Біз сізге қысқы шиналарды жаздан қалай ажыратуға болатынын және машинаға арналған «аяқ киімнің» қысқы нұсқасы туралы не білуіңіз керек екенін айтамыз.

Қыста шиналарды таңдау олардың негізгі түрлерін зерттеуден басталады. Бұл жерде сіздің аймағыңыздағы ауа райы маңызды критерий болып табылады. 

Тікенекті шиналар

Қысқы тікенекті шина мұзды жолда жақсы жүреді. Бірақ мәселе мынада, бұл резеңкені дәл аяз бен көктайғақ кезінде ауыстыру ұсынылады. Құрғақ және таза жолмен жүргенде шиналар тезірек тоза бастайды.

Мұндай шиналар солсүстіктік деп аталады, олар қыстың экстремалды жағдайында жүруге арналған. Резеңке қатал қыс үшін жасалған және ол өзін ақтайды: ол мұзда жақсы ұсталады. Артықшылығы – тарту көрсетікші, ал кемшілігі – жылы температурада автокөлікті басқарудың нашарлауы.

Үйкелісті шиналар

Үйкелісті шиналарын жапыспақ деп те аталады. Олар екі түрге бөлінеді:

• еуропалық — жұмсақ қыста, қарда және таза асфальтта жүруге жарамды;
• скандинавиялық — қатал қыста, тайғақ жолдарда және қарлы жерлерде.

Еуропалық модельдерде жақсы дренаж жүйесі бар, олардың резеңкесі өте қатты. -20-дан +5°C-қа дейінгі температура диапазонындағы шиналар қолайлы. 

Скандинавиялық резеңке агрессивті протектормен ерекшеленеді: блоктар, жылжымалы және тұрақты жолақтар көп. Осының арқасында шиналар мұзда жақсы ұсталады, жақсы тарту сипаттамасына ие және жолдың қарлы бөлігінде еш қиындықсыз қозғалады.

Барлық маусымға арналған шиналар

Тағы бір нұсқа — әмбебап болып саналатын барлық маусымға арналған шиналар. Олар жазғы және қысқы резеңкенің сипаттамаларын біріктіруге тырысады. Бұл нұсқа қыста температура әдетте +5°C-тан төмен түспейтін елдер үшін қолайлы.

Қазақстанда барлық маусымға арналған шиналарды тек «M+S» таңбасы болған жағдайда ғана орнатуға болады. Басқа кезде, техрегламент арнайы қысқы шиналарды пайдалануды ұсынады.

Қысқы шиналарды таңдамас бұрын, протекторға назар аударыңыз. Қысқы резеңкеде дөңгелектің бетіне ілінуі өте маңызды. Өрнек сапалы нәтижені қамтамасыз ете алады, ол сонымен қатар рульдің айналуына жауап реакциясын, курстың тұрақтылығын анықтайды.

Бағытталған өрнек

Бағытталған протектор үлгісінде бір бағытта бағытталған V-тәрізді өрнектер немесе көрсеткі үлгілері бар. Ерекшеліктері:

• жолды жанасу нүктесінен суды тиімді түрде ағызады;
• ылғалды жолдар мен жоғары жылдамдықтарға жарамды;
• айналу бағытын ескере отырып, көлікке дұрыс орнату керек.

Бұл нұсқаның кемшіліктерінің бірі — қозғалыс кезінде шудың жоғарылауы.

Асимметриялық өрнек

Асимметриялық өрнек протектордың ішкі және сыртқы бөліктеріндегі әртүрлі үлгілерден тұрады. Сыртқы жағынан өрнек құрғақ жолдағы ілінісуге жауап береді. Ішкі жағынан – дымқыл жолда ілінісу және суды ағызу үшін.

Протектордағы асимметрия әртүрлі жағдайларда машинаны басқаруда тепе теңдікті сақтауға көмектеседі.

Симметриялық өрнек

Шинаның барлық бөліктеріндегі симметриялық өрнек бірдей болып қалады. Оны әмбебап пайдалануға болады. Дәл осы протектор көбінесе қаланы аралап, табиғатқа шығатын жеңіл көліктер үшін таңдалады.

Дөңгелектердің дұрыс тепе-теңдігімен мұндай шиналар біркелкі тозуға байланысты беріктігімен ерекшеленеді. Бұл жағдайда оларды орнату оңай.

Қысқы шиналарды таңдау үшін олардың көлік құралымен үйлесімділігін тексеру керек.

Шинаның өлшемін қалай дұрыс таңдауға болады

Жаңа қысқы шиналардың өлшемі автомобильге арналған техникалық құжаттарда қарастырылғандай болуы керек. Зауыттық шамалардан рұқсат етілген ауытқулар да көрсетілген.

Өлшемді таңдау үшін бірден үш параметрді ескеру қажет:

• протектордың ені (мм);
• профиль биіктігі (енінің пайызы);
• отырғызу диаметрі (дюйм).

Егер сіз өндірушінің ұсыныстарын елемейтін болсаңыз, автомобильдің жұмысын нашарлатуға, ABS және ESP жүйелерін бұзуға және тозу жылдамдығын арттыруға болады.

Шинаның ені автомобильдің жұмысына қалай әсер етеді

Жіңішке шиналар аз қарсылыққа байланысты борпылдақ және терең қарға жақсы тартылыс береді. Сонымен қатар, отын шығыны аздап төмендеуі мүмкін. Жіңішке шиналардың әлсіз жері – құрғақ жолда жоғары жылдамдықпен басқарудың нашарлауы.

Кең шиналар құрғақ және дымқыл жолда жүруге ыңғайлы. Бірақ сонымен бірге олар қар мен мұзда жүру кезінде нашар жұмыс істейді, іс жүзінде жер бетінде «жүзеді».

Қыста жіңішке шиналарды таңдаған жөн. Олар кең резеңкемен салыстырғанда тұрақты тарту-ілінісу қасиеттерін көрсетеді.

Қыста қандай резеңкені таңдау керектігін анықтайтын сипаттама – жүктеме мен жылдамдық индексі. Бұл жазғы шиналарды таңдауда да маңызды.

Жүктеме индексі шинаның рұқсат етілген ең жоғары жылдамдықта көтере алатын шекаралық жүктемені анықтайды. Жылдамдық индексі – шинаның пайдалану қасиеттерін сақтайтын максималды жылдамдық көрсеткіші. 

Бұл индекстер шинада: 70-тен 86-ға дейінгі екі таңбалы сан және ағылшын алфавитінің әрпі (кейде әріптердің тіркесімі). Қыс мезгілінде жоғары көрсеткіштерді қуудың мағынасы жоқ, өйткені жолдың өзі жылдың осы уақытында 140 км/сағ жылдамдықты дамытуға мүмкіндік бермейді.

Өндірушілер әдетте резеңкені қандай температурада қолдануға болатынын белгілейді. Мысалы:

• тікенекті — -35-тен 0°C-ге дейін;
• фрикциялық скандинавиялық тип — -25-тен 0°C-ге дейін;
• фрикциялық еуропалық тип — -20-дан +10°C-ге дейін.

Қоспадағы табиғи резеңкенің арқасында қысқы резеңке төмен температурада жұмсақ болады. Бұл қысқы шиналар мен жазғы модельдер арасындағы айырмашылықтардың біріне айналады.

Қысқы шиналар арнайы таңбалау және жеке технологиялар бойынша таңдалады.

Run Flat технологиясы 

Run Flat технологиясы қатты зақымданған жағдайда жүргізушінің жолда қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Мысалы, егер сіз шинаны тесіп немесе кесіп алсаңыз, жылдамдықты біраз уақыт 80 км/сағ дейін ұстап тұра аласыз. Бұл әдетте ең жақын шинаға жету үшін жеткілікті.

Әрбір өндірушінің зақымданғаннан кейін машинаның қанша жүре алатындығы туралы өзіндік көрсеткіштері бар: әдетте 50-ден 150 км-ге дейін. Бұл жерде қосымша дөңгелексіз болмайды, өйткені RunFlat қосымша бүйірлік күшейту береді. Бұл шиналарды арнайы жабдықсыз алу мүмкін емес.

3PMSF және M+S таңбалауы

Дөңгелектерде шиналардың пайдалану қасиеттерін анықтайтын таңбалау жиі қолданылады. Мысалы, 3PMSF немесе қар ұшқыны символы қатал қар жағдайында сынақтан өткен машиналарға қойылады. Мұндай резеңке мұзды жолға және төмен температураға арналған.

«M+S» таңбаларының тіркесімі тестілеу кезінде шиналардың балшық пен қардағы мүмкіндіктерін тексергенін білдіреді. Алайда, бұл таңбалау шиналар дәл қысқы дегенді білдірмейді. Ол барлық маусымға арналған шаналарда қолданылады.

Қысқы шинаны сатып алғанда, оның зақымдануы, ісінуі, кесілуі немесе жарылуы жоқ екеніне көз жеткізіңіз. Сондай-ақ, шинаның геометриясы деформацияға ұшырағанын тексеру маңызды. Көліктің шинасын «ауыстырғаннан» кейін, дөңгелекті өткір маневрлерсіз, үдеткіштерсіз, тежегіштерсіз және т.б. орташа есеппен 300-500 шақырым жүру керек. 

Қауіпсіз іске қосу үшін бірнеше кеңестер:

• орнынан қозғалу мен жылдамдық неғұрлым бір қалыпты болса, соғұрлым жақсы;
• қатты маневр жасамаңыз немесе кенеттен тежемеңіз;
• шинаның оңтайлы қысымын сақтаңыз.

Шиналарды құрғақ ауа-райында жылы температурада тексерген дұрыс. Бұл машинаны +7°C температурада шинаны ауыстырудың себептерінің бірі.

Сіз қандай қысқы шиналарды таңдау керектігін шешіп, тіпті оларды сатып алған кезде, дұрыс күтім жасау керек. Бірнеше кеңестер:

1. Шиналарды сақтамас бұрын жуып, құрғатыңыз. Оны температурасы +25°C дейін құрғақ, қараңғы және салқын жерде сақтау керек. 
2. Деформациялар мен жарықтар болмас үшін дөңгелектерді күн сәулесі тікелей түспейтін жерлерде сақтаңыз.
3. Егер сіз шиналарды дискісіз сақтасаңыз, оларды тік қойыңыз. Егер дискілермен болса, оларды бір-бірінің үстіне пирамида түрінде қоюға болады.
4. Шинаның қысымын үнемі тексеріп отырыңыз және оны өндіруші ұсынған деңгейде ұстаңыз.
5. Алдыңғы және артқы орындарды ауыстырып, шиналарды аййырбастаңыз – осылайша біркелкі тозады.

Тозудың алғашқы белгілерінде сіз шиналарды ауыстыру туралы ойлануыңыз керек. Мұндай белгілерге протектордың біркелкі емес тозуы, протектордың тереңдігінің төмендеуі, бетіндегі жарықтар мен ісінулер жатады.

Сонымен, қыста шиналарды қалай таңдауға болады? Ең алдымен, өндірушінің ұсыныстарын орындаңыз, олар осы құжаттарда көрсетілген. Аймағыңыздағы климат пен температура режиміне байланысты резеңкені таңдаңыз. Шиналардың өлшемін тексеріңіз, жүктеме мен жылдамдық индексін ескеріңіз, протектордағы үлгіні бағалаңыз.

Шиналарды ауыстырған кезде оларды тексеріп, сынауу керек. Ал пайдалану кезінде резеңкенің күйіне үнемі назар аударыңыз.