Мектепке тиімді дайындық: ата-аналар неден 50%-ға дейін үнемдей алады?

Тамыз айы дәстүрлі түрде оқушылардың ата-аналары үшін ең қарбалас кезеңге айналады. Жаңа оқу жылының басталуына санаулы апта қалғанда жаппай сауда маусымы басталады: мектеп формасы, аяқ киім, арқа сөмкесі, кеңсе тауарлары, спорттық киім және сабаққа қажетті басқа да заттар сатып алынады. Осы кезеңде мектеп тауарларына сұраныс шегіне жетіп, дүкендерде де, хабарландыру платформаларында да ұсыныстар саны арта түседі.

Бүгінде ата-аналар жаңа зат сатып алудың балама жолдарын жиі қарастырады. Көптеген мектеп тауарлары бір оқу жылы ғана пайдаланылады, ал кейбірі тіпті мүлде қолданылмай, жаңа күйінде сақталады. Сондықтан ата-аналардың сападан ұтылмай-ақ шығынды айтарлықтай азайтуына мүмкіндік бар.

Қай тауарларда баға айырмашылығы көбірек сезіледі?
OLX.kz талдау тобының мәліметінше, мектеп формасын сатып алғанда айтарлықтай үнемдеуге болады. Бастауыш немесе орта сынып оқушысына арналған жаңа киім жиынтығы өндірушісі мен құрамына қарай орта есеппен 18-30 мың теңге тұрады. Ал қайталама нарықтан жақсы сақталған, кейде тіпті мүлде киілмеген осындай жиынтықтарды 6-12 мың теңгеге табуға болады. Бұл әсіресе тез өсетін әрі бір жылдан кейін қайтадан жаңа киім қажет болатын балалар үшін тиімді.
Рюкзактарда да осындай жағдай байқалады. Сапалы жаңа ортопедиялық рюкзактың бағасы бүгінде орта есеппен 12-25 мың теңгеден басталса, танымал брендтердің қолданылған үлгілері 3-9 мың теңгеге сатылады. Олардың арасында бір оқу жылы ғана пайдаланылып, тозу белгілері байқалмайтындары да аз емес. Сонымен қатар OLX Қазақстан деректеріне сәйкес, 2026 жылғы шілдеде жаңа рюкзактар өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда шамамен 10,6%-ға, ал мектеп формасы 15-17%-ға қымбаттаған.

Инфляция мен ата-аналар бюджетіне түсетін салмақтың артуы оқу жылы басталар алдында шығынды қысқартқысы келетін отбасылар үшін қайталама нарықтан тиімді ұсыныстар іздеуді бұрынғыдан да өзекті етіп отыр.

Спорттық киім сатып алғанда да едәуір үнемдеуге болады. Дене шынықтыру сабағына арналған жаңа киім мен аяқ киім жиынтығы 15-25 мың теңге тұрса, қолданылған заттар көбіне екі есе арзанға сатылады. Әсіресе балалары киімнен тез өсіп кететін бастауыш сынып оқушыларының ата-аналары спорттық киімдерді қайталама нарықтан белсенді сатып алады.

Қандай заттардан үнемдеу әрдайым тиімді емес?
Мектеп тауарларының бәрін бірдей қолдан сатып алу тиімді бола бермейді. Кеңсе тауарларының бағасы әдетте салыстырмалы түрде қолжетімді болғандықтан, дүкендегі жаңа тауарлар мен хабарландыру платформаларындағы ұсыныстар арасындағы айырмашылық көп емес.
Мысалы, жаңа қалам, қарындаш, дәптер мен пенал бағасы қолжетімді күйінде қалып отыр, ал қолданылған кеңсе тауарларын сатып алу бюджетке айтарлықтай үнем әкеле бермейді. Оның үстіне көптеген ата-ана гигиеналық тұрғыдан мұндай заттарды жаңадан сатып алғанды жөн көреді.
Аяқ киімді де бөлек атап өткен жөн: бұл санатта жаңа балалар аяқ киімінің ұсынысы көп, сондықтан ата-аналар өз бюджетіне сай нұсқаны оңай таңдай алады.

Техника мектеп шығынының ажырамас бөлігіне айналып келеді
Осыдан бірнеше жыл бұрын мектепке дайындықтағы негізгі шығын мектеп формасы мен кеңсе тауарларына жұмсалатын. Бүгінде олардың қатарына техника да қосылды. Үй тапсырмасы, білім беру платформалары, онлайн сабақтар мен жобалар дайындау ноутбук пен планшетті оқу үдерісінің үйреншікті бөлігіне айналдырды.
Мектептегі тапсырмаларды орындауға жарайтын жаңа ноутбуктің бағасы шамамен 180-220 мың теңгеден басталады. Ал қайталама нарықтан жұмысқа жарамды құрылғыларды 80-140 мың теңге аралығында табуға болады. Бұл ретте ата-аналар бірнеше жыл пайдаланылғаннан кейін де оқу үшін жеткілікті мүмкіндігі бар танымал брендтердің техникасын жиі таңдайды.
Мамандар қолданылған техника сатып аларда аккумулятордың, экранның және құрылғы бөлшектерінің жағдайын мұқият тексеруге кеңес береді. Өйткені дәл осы бөліктер құрылғының әрі қарай қанша уақыт қызмет ететініне тікелей әсер етеді.

Қанша үнемдеуге болады?
Мектепке қажетті заттардың барлығын жаңадан сатып алса, техниканы есептемегенде бір баланы оқу жылына дайындауға шамамен 120-180 мың теңге жұмсалуы мүмкін. Ал заттардың бір бөлігін қайталама нарықтан алса, жалпы шығынды 30-50%-ға дейін азайтуға болады.
Әдетте мектеп формасы, рюкзак, спорттық киім және кейбір аксессуарларды сатып алғанда көбірек үнемдеуге мүмкіндік бар. Ал кеңсе тауарлары мен күнделікті аяқ киімді көптеген отбасы жаңадан сатып алуды жөн көреді, өйткені бұл санаттарда үнем айтарлықтай емес.
Қайталама нарықтың танымал болуына тек шығынды азайту ниеті ғана әсер етіп отырған жоқ. Сатып алушылардың көбі саналы тұтыну қағидаттарын ұстанып, заттардың пайдалану мерзімін ұзартып, қалдық көлемін азайтуға тырысады. Бала небәрі бір оқу жылы пайдаланатын мектеп тауарлары үшін мұндай тәсіл әсіресе өзекті.